Kennismaken met de terminal

Welkom bij de eerste les! Misschien ken je de terminal alleen uit films: een zwart scherm met groene letters waarop iemand razendsnel typt. In werkelijkheid is de terminal gewoon een gereedschap: je typt een opdracht, de computer voert die uit en laat het resultaat zien. Systeembeheerders, developers en securityspecialisten gebruiken hem elke dag, omdat je er veel dingen sneller, preciezer en herhaalbaar mee doet.

In deze les maak je kennis met de terminal, leer je de belangrijkste commando's om je te oriënteren en start je je eerste lab.

Terminal, shell en prompt

Drie woorden die vaak door elkaar worden gebruikt:

Een typische prompt ziet er zo uit:

student@beetje:~$

Die kun je lezen als: gebruiker student op computer beetje, in map ~ (je thuismap). Het $-teken betekent dat je een gewone gebruiker bent. Zie je een #, dan ben je root: de beheerder die alles mag. Daar kom je in les 4 op terug.

Je lab starten

Bij elke les hoort een lab: een kleine Linux-omgeving in een Docker-container. Zo kun je niets kapotmaken op je eigen computer, en als het misgaat begin je gewoon opnieuw.

1. Installeer Docker Desktop (Windows/macOS) via docker.com of Docker Engine op Linux. Op Windows kies je tijdens de installatie voor WSL 2.
2. Open een terminal op je eigen computer (op Windows: Windows Terminal of PowerShell).
3. Start het lab:

docker run -it --rm --name les1 registry.wizg.it/webhosting/beetje-labs:les1

Na een paar seconden zie je de prompt student@beetje:~$. Je zit nu in de container. Alles wat je hier typt, gebeurt in die afgeschermde Linux-omgeving. Met exit verlaat je het lab weer.

De opbouw van een commando

Bijna elk commando volgt hetzelfde patroon:

commando  -opties  argumenten

• Het commando is wat je wilt doen, bijvoorbeeld ls (list: laat de inhoud van een map zien).
• Opties veranderen hoe het commando werkt. Ze beginnen met - (kort) of -- (lang), zoals -l of --all.
• Argumenten zeggen waarop het commando werkt, bijvoorbeeld een map of bestand.

Probeer maar:

ls
ls -l
ls -l /etc

Het eerste commando toont de inhoud van de map waarin je staat. Het tweede doet dat in de lange weergave (met rechten, eigenaar, grootte en datum). Het derde toont de lange weergave van de map /etc, waar Linux zijn instellingen bewaart.

Korte opties mag je combineren: ls -l -a is hetzelfde als ls -la. De optie -a (all) laat ook verborgen bestanden zien; dat zijn bestanden waarvan de naam met een punt begint, zoals .bashrc.

Waar ben ik? pwd

Je staat in de terminal altijd ergens: in je huidige map (working directory). Met pwd (print working directory) vraag je op waar dat is:

$ pwd
/home/student

Het Linux-bestandssysteem is één grote boom die begint bij de root: /. Daaronder hangen mappen als:

Er zijn op Linux geen stationsletters zoals C:\. Alles, ook een USB-stick, hangt ergens in die ene boom.

Rondlopen met cd

Met cd (change directory) ga je naar een andere map:

cd /etc
pwd
cd /var/log
ls

Een paar handige snelkoppelingen:

Absolute en relatieve paden

Een pad beschrijft waar een bestand of map staat. Er zijn twee soorten:

• Een absoluut pad begint bij de root en start dus altijd met /, bijvoorbeeld /home/student/projecten. Het werkt altijd, waar je ook staat.
• Een relatief pad begint vanaf de map waarin je nu staat, bijvoorbeeld projecten of ../gedeeld. Het werkt alleen als je op de juiste plek staat.

Stel dat je in /home/student staat. Dan brengen deze twee commando's je naar dezelfde map:

cd /home/student/projecten   # absoluut
cd projecten                 # relatief

Twee speciale namen helpen je daarbij: . betekent de huidige map en .. betekent de map erboven. cd ../.. gaat dus twee niveaus omhoog.

Je eerste bestanden

Je gaat in les 2 uitgebreid met bestanden aan de slag, maar twee commando's heb je nu al nodig:

mkdir oefenen                         # maak een map "oefenen"
echo "Hallo terminal!" > oefenen/hallo.txt
cat oefenen/hallo.txt                 # toon de inhoud

mkdir (make directory) maakt een map. echo print tekst, en met > stuur je die tekst naar een bestand in plaats van naar het scherm. cat laat de inhoud van een bestand zien.

Hulp zoeken

Niemand onthoudt alle opties. Dat hoeft ook niet:

• ls --help toont een korte uitleg van bijna elk commando.
• man ls opent de volledige handleiding (manual). Scroll met de pijltjestoetsen, zoek met /woord en sluit af met q.

Handige toetsen

Lab: je eerste rondje

Start het lab (zie hierboven) en voer de volgende opdrachten uit:

Lukt een stap niet? Lees de melding van beetje check goed: die vertelt welke stap nog niet klopt. Daarna kun je het gewoon opnieuw proberen.

Samenvatting

• De terminal is het venster, de shell (bash) voert je opdrachten uit, de prompt laat zien wie en waar je bent.
• Een commando bestaat uit commando, opties en argumenten.
• pwd laat zien waar je bent, ls wat er staat en cd brengt je ergens anders heen.
• Absolute paden beginnen met /, relatieve paden gaan uit van je huidige map.
• Met --help, man en de Tab-toets help je jezelf.

In de volgende les ga je bestanden en mappen maken, kopiëren, verplaatsen en verwijderen. Maak eerst de quiz hieronder om te checken of je de basis snapt.