Bestanden en mappen

In les 1 heb je rondgelopen door het bestandssysteem. Nu ga je het zelf inrichten: mappen maken, bestanden kopiëren, verplaatsen, hernoemen en verwijderen. Op de commandline gaat dat vaak sneller dan met een muis, vooral als het om veel bestanden tegelijk gaat. Met wildcards verplaats je in één commando alle foto's uit een map. Maar met dezelfde kracht gooi je in één commando ook alles weg. Daarom leer je in deze les ook voorzichtig te werken.

Mappen en lege bestanden maken

mkdir projecten
mkdir -p projecten/website/css
touch notities.txt
ls -R projecten

projecten:
website

projecten/website:
css

projecten/website/css:

• mkdir (make directory) maakt een map.
• mkdir -p maakt ook alle tussenliggende mappen aan, en geeft geen fout als de map al bestaat.
• touch maakt een leeg bestand (of werkt de tijd bij van een bestaand bestand).
• ls -R toont de inhoud recursief: ook alle submappen.

Kopiëren met cp

cp notities.txt notities.bak          # kopie met een andere naam
cp notities.txt projecten/            # kopie in een andere map
cp -r projecten projecten-backup      # een hele map kopiëren

cp bron doel: eerst wat je kopieert, dan waarheen. Een map kopiëren kan alleen met -r (recursive). Zonder -r krijg je cp: -r not specified; omitting directory 'projecten'.

Verplaatsen en hernoemen met mv

Linux kent geen apart commando om te hernoemen. Hernoemen is verplaatsen naar een nieuwe naam:

mv notities.bak oud.txt               # hernoemen
mv oud.txt projecten/                 # verplaatsen naar een map
mv projecten/oud.txt ~/archief.txt    # verplaatsen én hernoemen

Net als cp overschrijft mv zonder waarschuwing; mv -i vraagt het eerst. Voor mappen heeft mv geen -r nodig.

Verwijderen met rm en rmdir

rm archief.txt                # een bestand verwijderen
rmdir lege-map                # een LEGE map verwijderen
rm -r projecten-backup        # een map met alle inhoud verwijderen

rmdir weigert als de map niet leeg is (Directory not empty). Dat is een veiligheid. rm -r verwijdert alles eronder.

Op de commandline bestaat geen prullenbak. Wat rm verwijdert, is weg.

Wildcards

Met wildcards (jokertekens) beschrijf je een groep bestandsnamen:

Neem een rommelige downloadmap:

$ ls
factuur-2026-01.pdf  foto1.jpg  notities.txt  vakantie.JPG
factuur-2026-02.pdf  foto2.jpg  setup.exe
$ ls *.jpg
foto1.jpg  foto2.jpg

vakantie.JPG doet niet mee: Linux is hoofdlettergevoelig (les 1). Met *.[jJ][pP][gG] vang je beide schrijfwijzen.

Belangrijk om te snappen: niet het commando, maar de shell vult de wildcard in. Je typt ls *.jpg, maar de shell maakt daar ls foto1.jpg foto2.jpg van, en pas dan start ls. Daarom werken wildcards bij elk commando.

De Linux-mappenboom (FHS)

In les 1 zag je al een paar mappen onder /. Hun indeling ligt vast in de Filesystem Hierarchy Standard (FHS), zodat je op elke Linux-machine weet waar je moet zoeken:

Op moderne systemen zijn /bin en /sbin vaak verwijzingen naar /usr/bin en /usr/sbin; het maakt voor jou geen verschil.

Typische fout: rm -r zonder nadenken

De gevaarlijkste combinatie op de commandline is rm -r met een wildcard of een variabele. Een paar echte valkuilen:

• Een spatie te veel. rm -r oud * in plaats van rm -r oud* verwijdert de map oud en alles in de huidige map.
• Verkeerde map. Je denkt dat je in ~/downloads staat, maar je staat in ~. Controleer met pwd voordat je met wildcards verwijdert.
• rm -rf. De -f (force) zet alle waarschuwingen uit. Gebruik het alleen als je precies weet wat je doet.

Een veilige werkwijze:

1. pwd: sta ik waar ik denk?
2. ls patroon: wat raakt dit patroon precies?
3. Pas dan rm, en bij twijfel rm -i.

Oefenen

Oefening 1. Maak in één commando de mappen school/wiskunde, school/engels en school/informatica.

mkdir -p school/{wiskunde,engels,informatica}

Oefening 2. In een map staan rapport-v1.docx, rapport-v2.docx, rapport-v10.docx en rapport-def.docx. Welke bestanden raakt rapport-v?.docx? En rapport-v*.docx?

Oefening 3. Wat is het verschil tussen cp map nieuwe-map en cp -r map nieuwe-map? En wat doet mv map nieuwe-map?

Lab: een rommelige downloadmap opruimen

Samenvatting

• mkdir -p maakt mappen (ook tussenliggende), touch maakt een leeg bestand.
• cp bron doel kopieert (-r voor mappen), mv verplaatst of hernoemt, rm verwijdert (-r voor mappen), rmdir verwijdert alleen lege mappen.
• cp en mv overschrijven zonder te vragen; -i vraagt eerst. rm heeft geen prullenbak.
• Wildcards *, ?, [ ] en { } worden door de shell ingevuld. Kijk eerst met ls of echo wat ze raken.
• De FHS bepaalt waar wat staat: configuratie in /etc, logs in /var/log, programma's in /usr/bin.

In les 3 ga je in bestanden kijken en zoeken, en commando's aan elkaar koppelen met pipes.