Arrays

In Python had je lijsten (list) en woordenboeken (dict). PHP heeft voor allebei één type: de array. Een array is een geordende verzameling van sleutels (keys) met waarden (values). Gebruik je getallen als sleutel, dan werkt hij als een lijst; gebruik je tekst, dan werkt hij als een woordenboek.

Bijna alles in PHP draait om arrays: formulierdata, databaserijen en configuratie komen allemaal als array binnen. Daarom loont het om ze goed te kennen.

Geïndexeerde arrays

<?php
declare(strict_types=1);

$boodschappen = ["melk", "brood", "kaas"];
echo $boodschappen[0] . "\n";      // melk
echo count($boodschappen) . "\n";  // 3

$boodschappen[] = "appels";        // achteraan toevoegen
$boodschappen[1] = "volkorenbrood"; // vervangen
print_r($boodschappen);

melk
3
Array
(
    [0] => melk
    [1] => volkorenbrood
    [2] => kaas
    [3] => appels
)

• Je schrijft een array met vierkante haken, net als een Python-lijst.
• De index begint bij 0.
• $lijst[] = ... voegt achteraan toe; dat is append in Python.
• count() geeft het aantal elementen (len() in Python).
• print_r() toont een array leesbaar; var_dump() laat ook de typen zien.

Associatieve arrays

Met tekst als sleutel heb je de PHP-versie van een dict:

$product = [
    "naam"  => "Koffie",
    "prijs" => 2.80,
    "voorraad" => 12,
];

echo $product["naam"] . " kost € " . $product["prijs"] . "\n";
$product["voorraad"] -= 1;
$product["categorie"] = "dranken";   // nieuwe sleutel

De pijl => koppelt een sleutel aan een waarde, waar Python een dubbele punt gebruikt. Een komma na het laatste element mag en is handig: een nieuwe regel toevoegen geeft dan een kleinere wijziging.

Bestaat een sleutel? Gebruik isset() of array_key_exists(). Met de null-coalescing-operator ?? geef je meteen een standaardwaarde:

$korting = $product["korting"] ?? 0;   // 0, want de sleutel bestaat niet

Arrays in arrays

Een lijst van producten is een array van associatieve arrays. Zo ziet data uit een database er later ook uit (les 10):

$prijslijst = [
    ["naam" => "Koffie",   "prijs" => 2.80],
    ["naam" => "Thee",     "prijs" => 2.40],
    ["naam" => "Croissant","prijs" => 2.95],
];
echo $prijslijst[2]["naam"] . "\n";   // Croissant

foreach

Je kent foreach al uit de vorige les. Met as $sleutel => $waarde krijg je ook de sleutel:

$voorraad = ["koffie" => 12, "thee" => 0, "croissant" => 5];

foreach ($voorraad as $product => $aantal) {
    if ($aantal === 0) {
        echo "$product: uitverkocht\n";
    } else {
        echo "$product: $aantal op voorraad\n";
    }
}

koffie: 12 op voorraad
thee: uitverkocht
croissant: 5 op voorraad

Arrayfuncties

PHP heeft tientallen ingebouwde functies. Deze gebruik je het meest:

array_map en array_filter krijgen een functie mee. De korte schrijfwijze is een arrow function: fn($x) => .... Meer over functies volgt in les 6.

$prijzen = [2.80, 2.40, 2.95];

$metBtw = array_map(fn($p) => round($p * 1.09, 2), $prijzen);
print_r($metBtw);            // [3.05, 2.62, 3.22]

$duur = array_filter($prijzen, fn($p) => $p > 2.50);
print_r($duur);              // [0 => 2.8, 2 => 2.95]

Let op de uitvoer van array_filter: de oorspronkelijke sleutels blijven behouden (0 en 2). Wil je weer netjes 0, 1, ..., gebruik dan array_values($duur).

Sorteren met usort

usort krijgt een functie die twee elementen vergelijkt. De spaceship-operator <=> geeft -1, 0 of 1 en maakt dat kort:

usort($prijslijst, fn($a, $b) => $a["prijs"] <=> $b["prijs"]);
foreach ($prijslijst as $p) {
    echo $p["naam"] . "\n";
}

Thee
Koffie
Croissant

Uitgewerkt voorbeeld: een bestelling afrekenen

Voorspel het totaal voordat je verder leest.

<?php
declare(strict_types=1);

$prijslijst = ["koffie" => 2.80, "thee" => 2.40, "croissant" => 2.95];
$bestelling = ["koffie" => 2, "croissant" => 1];

$totaal = 0.0;
foreach ($bestelling as $product => $aantal) {
    $regel = $prijslijst[$product] * $aantal;
    $totaal += $regel;
    echo sprintf("%-10s %d x € %.2f = € %.2f\n", $product, $aantal, $prijslijst[$product], $regel);
}
echo sprintf("Totaal: € %.2f\n", $totaal);

koffie     2 x € 2.80 = € 5.60
croissant  1 x € 2.95 = € 2.95
Totaal: € 8.55

%-10s maakt een tekstkolom van 10 tekens breed, links uitgelijnd. Zo staan de bedragen netjes onder elkaar.

Typische fouten

Oefeningen

Oefening 1. Maak een associatieve array $student met naam, opleiding en jaar, en toon: Noor volgt HBO-ICT (jaar 2).

$student = ["naam" => "Noor", "opleiding" => "HBO-ICT", "jaar" => 2];
echo "{$student['naam']} volgt {$student['opleiding']} (jaar {$student['jaar']}).\n";

Oefening 2. Bereken het gemiddelde van [7.5, 6.0, 8.2, 5.4] en toon het met één decimaal.

$cijfers = [7.5, 6.0, 8.2, 5.4];
$gemiddelde = array_sum($cijfers) / count($cijfers);
echo number_format($gemiddelde, 1, ',', '') . "\n";   // 6,8

Oefening 3. Houd uit $prijslijst (met naam en prijs) alleen de producten onder € 2,50 over en toon hun namen.

$goedkoop = array_filter($prijslijst, fn($p) => $p["prijs"] < 2.50);
foreach ($goedkoop as $p) {
    echo $p["naam"] . "\n";
}

Lab: prijslijst en bestelling

Samenvatting

• Eén type voor lijst én woordenboek: de array.
• [] om te maken, $a[] = x om toe te voegen, => voor sleutels.
• foreach ($a as $k => $v) loopt alles langs.
• ?? geeft een standaardwaarde als een sleutel ontbreekt.
• array_map, array_filter, usort met fn en <=> maken bewerkingen kort.

Volgende les: eigen functies schrijven, met typen.