Logische operatoren en waarheid

Echte regels bestaan zelden uit één vergelijking. "Korting voor studenten of 65-plussers, en alleen boven de € 20." Zulke samengestelde regels schrijf je met de logische operatoren (logical operators) and, or en not. Je leert ook dat Python niet alleen True en False als waar of onwaar beschouwt.

and, or en not

Een waarheidstabel (truth table) zet alle combinaties op een rij:

leeftijd = 70
is_student = False
bedrag = 25.00

korting = (is_student or leeftijd >= 65) and bedrag > 20
print(korting)

True

Voorspel zelf: wat geeft dit als bedrag = 15.00? (Antwoord: False, want het tweede deel van de and is onwaar.)

Haakjes en volgorde

Python rekent not eerst uit, dan and, dan or. Net als * vóór + gaat. Zonder haakjes betekent de regel hierboven iets anders:

leeftijd = 70
is_student = False
bedrag = 15.00
print(is_student or leeftijd >= 65 and bedrag > 20)
print((is_student or leeftijd >= 65) and bedrag > 20)

False
False

Hier toevallig dezelfde uitkomst, maar met is_student = True en bedrag = 15.00 geeft de eerste regel True (want True or ...) en de tweede False. Zet daarom altijd haakjes als je and en or mengt. Dan hoeft niemand de voorrangsregels te kennen.

Een bereik controleren

Wil je weten of een cijfer tussen 1 en 10 ligt? Dat kan met and, of korter met een kettingvergelijking:

cijfer = 7.5
print(cijfer >= 1 and cijfer <= 10)
print(1 <= cijfer <= 10)

True
True

Truthy en falsy

Python kan elke waarde als voorwaarde gebruiken. Een paar waarden tellen als onwaar; ze heten falsy. Al het andere is truthy.

Met bool() zie je hoe Python een waarde beoordeelt:

print(bool(0), bool(""), bool(" "), bool("0"), bool(-3))

False False True True True

Dit is handig om te controleren of iemand iets heeft ingevuld:

naam = ""          # stel: de gebruiker drukte meteen op Enter
if not naam:
    print("Je hebt geen naam ingevuld.")

Je hebt geen naam ingevuld.

Geneste if's platslaan

Een if binnen een if heet genest (nested). Soms is dat nodig, maar vaak is het een omweg:

leeftijd = 20
heeft_rijbewijs = True
if leeftijd >= 18:
    if heeft_rijbewijs:
        print("Je mag de auto huren.")

Hetzelfde met and, één niveau minder diep:

leeftijd = 20
heeft_rijbewijs = True
if leeftijd >= 18 and heeft_rijbewijs:
    print("Je mag de auto huren.")

Je mag de auto huren.

Nesten blijft zinvol als je in het binnenste en buitenste blok iets verschillends wilt doen, bijvoorbeeld een andere foutmelding per reden.

Typische fout: x == 1 or 2

Je wilt weten of een keuze "a" of "b" is en schrijft:

keuze = "c"
if keuze == "a" or "b":
    print("Geldige keuze")

Geldige keuze

Dit print altijd "Geldige keuze". Python leest het als (keuze == "a") or ("b"), en "b" is een niet-lege string, dus truthy. Schrijf de vergelijking twee keer uit:

keuze = "c"
if keuze == "a" or keuze == "b":
    print("Geldige keuze")
else:
    print("Ongeldige keuze")

Ongeldige keuze

Oefenen

Oefening 1. Bepaal zonder computer: True and not False, False or 0, not "", 3 > 2 > 1.

Oefening 2. Een pretpark laat je in de achtbaan als je minstens 1,40 m lang bent, of minstens 1,20 m met een volwassene erbij. Schrijf de voorwaarde voor variabelen lengte (in meters) en met_volwassene (bool).

lengte = 1.25
met_volwassene = True
mag_erin = lengte >= 1.40 or (lengte >= 1.20 and met_volwassene)
print(mag_erin)

True

Oefening 3. Herschrijf zonder nesting:

temperatuur = 22
regen = False
if temperatuur > 20:
    if not regen:
        print("Terrasweer!")

temperatuur = 22
regen = False
if temperatuur > 20 and not regen:
    print("Terrasweer!")

Terrasweer!

Lab: kortingsregels van een webshop

Samenvatting

• and is waar als beide kanten waar zijn, or als minstens één kant waar is, not draait om.
• Zet haakjes als je and en or combineert.
• Falsy zijn False, 0, 0.0, "", lege verzamelingen en None; al het andere is truthy.
• Geneste if's kun je vaak vervangen door één voorwaarde met and.
• x == "a" or "b" is altijd waar; schrijf x == "a" or x == "b".

In les 5 leer je herhalen: hetzelfde stuk code meerdere keren uitvoeren met while en for.